با توجه به نکاتی که در این درس ارائه شده است، محدودۀ عملیات عقل را نزد فیلسوفان زیر بیان کنید.
1 ارسطو
2 برزگان اولیه
3 بیکن
4 دکارت
5 اوگوست کنت
محدوده عملیات عقل نزد این فلاسفه به شرح زیر است:
۱ ارسطو: عقل توانایی درک و شناخت حقایق هستی، اعم از پدیدههای مادی (طبیعت) و حقایق غیرمادی (ماوراءالطبیعه و مباحث خداشناسی) را دارد و صرفاً محدود به امور حسی نیست.
۲ بزرگان اولیه کلیسا: عقل در شناخت ماوراءالطبیعه و حقایق الهی ناتوان است. در این دیدگاه، عقل باید جای خود را به «ایمان» بدهد و انسان برای رسیدن به سعادت تنها باید به آموزههای دینی ایمان بیاورد.
۳ بیکن: عقل باید از آسمان به زمین بیاید و محدوده فعالیت آن تنها به «طبیعت» محدود شود. هدف عقل صرفاً شناخت قوانین طبیعت برای تسلط بر آن و بهبود زندگی مادی انسان است.
۴ دکارت: هرچند او پایه شناخت را بر عقل بنا نهاد و با آن وجود خدا و نفس را اثبات کرد، اما در مسیر فلسفی او و پیروانش، محدوده عملیات عقل بیشتر در خدمت پایه گذاری علوم جدید (مانند ریاضیات و فیزیک) قرار گرفت.
۵ اوگوست کنت: عقل منحصراً در محدوده پدیدههای حسی و علوم تجربی (پوزیتیویسم یا مرحله اثباتی) کاربرد و اعتبار دارد. از نظر او، هرگونه تفکر عقلی درباره مسائل متافیزیکی، علل نخستین و ماوراءالطبیعه کاملاً بیاعتبار است.