۱ کدام یک از دسته کسرها از کوچک به بزرگ مرتب شدهاند؟
الف \(\frac{3}{5} , \frac{6}{15} , \frac{2}{10}\)
ب \(\frac{2}{10} , \frac{3}{5} , \frac{6}{15}\)
پ \(\frac{2}{10} , \frac{6}{15} , \frac{3}{5}\)
ت \(\frac{6}{15} , \frac{3}{5} , \frac{2}{10}\)
پاسخ صحیح گزینه پ است.
برای پیدا کردن ترتیب درست، سادهترین راه این است که کسرها را ساده کنیم (یا مخرج مشترک بگیریم):
کسر \(\frac{2}{10}\) با تقسیم صورت و مخرج بر ۲، برابر با \(\frac{1}{5}\) میشود.
کسر \(\frac{6}{15}\) با تقسیم صورت و مخرج بر ۳، برابر با \(\frac{2}{5}\) میشود.
کسر \(\frac{3}{5}\) هم که به سادهترین شکل خود نوشته شده است.
حالا که مخرج همه کسرها برابر (عدد ۵) شد، کافی است صورتها را مقایسه کنیم. به راحتی میبینیم که ترتیب از کوچک به بزرگ به این شکل است:
\(\frac{1}{5} < \frac{2}{5} < \frac{3}{5}\)
که این مقادیر دقیقاً نشاندهندهی ترتیب کسرهای اصلی در گزینه «پ» هستند:
\(\frac{2}{10} < \frac{6}{15} < \frac{3}{5}\)
2 کدام محاسبه درست انجام شده است؟
\(\begin{array}{l}\frac{2}{5} + \frac{1}{5} = \frac{{2 + 1}}{5}\\\\\frac{3}{5} + \frac{3}{4} = \frac{3}{{5 + 4}}\end{array}\)
در بررسی عبارت \(\frac{2}{5} + \frac{1}{5}\)، مشاهده میکنیم که مخرج هر دو کسر مساوی (عدد ۵) است. طبق قوانین ریاضی، برای جمع این کسرها باید مخرج را ثابت نگه داشت و فقط صورتها (۲ و ۱) را با یکدیگر جمع کرد که به صورت \(\frac{2 + 1}{5}\) نوشته میشود و حاصل آن \(\frac{3}{5}\) خواهد بود.
در بررسی عبارت \(\frac{3}{5} + \frac{3}{4}\)، مخرج کسرها (۵ و ۴) با یکدیگر متفاوت هستند. برای جمع این کسرها ابتدا باید کوچکترین مخرج مشترک (عدد ۲۰) را پیدا کرد و سپس صورتهای جدید را با هم جمع کرد. در جمع کسرها هیچگاه مخرجها با یکدیگر جمع نمیشوند، بنابراین قرار دادن عبارت \(5 + 4\) در مخرجِ پاسخ، یک اشتباه اساسی است.
بنابراین، محاسبهی \(\frac{2}{5} + \frac{1}{5} = \frac{2 + 1}{5}\) درست انجام شده است.
3 یکی از کسرهای زیر با بقیه برابر نیست. آن را مشخص کنید.
\(\frac{{30}}{{42}}\,,\,\frac{{10}}{{14}}\,,\,\frac{{15}}{{35}}\,,\,\frac{{35}}{{49}}\,,\,\frac{{20}}{{28}}\)
با ساده کردن هر یک از این کسرها به کوچکترین حالت ممکن، مقدار نهایی آنها مشخص میشود:
\(\frac{30}{42}\) (با تقسیم صورت و مخرج بر ۶) = \(\frac{5}{7}\)
\(\frac{10}{14}\) (با تقسیم صورت و مخرج بر ۲) = \(\frac{5}{7}\)
\(\frac{35}{49}\) (با تقسیم صورت و مخرج بر ۷) = \(\frac{5}{7}\)
\(\frac{20}{28}\) (با تقسیم صورت و مخرج بر ۴) = \(\frac{5}{7}\)
\(\frac{15}{35}\) (با تقسیم صورت و مخرج بر ۵) = \(\frac{3}{7}\)
کسر \(\frac{15}{35}\) با بقیه کسرها برابر نیست، زیرا حاصل سادهشدهی آن \(\frac{3}{7}\) است، در حالی که مقدار بقیه کسرها با یکدیگر مساوی و برابر با \(\frac{5}{7}\) است.
4 حاصل \(\frac{1}{3} + \frac{1}{4} - \frac{1}{12}\) را به کمک یکی از روشهای زیر به دست آورید.
الف با مخرج مشترک گرفتن
ب به کمک محور
پ با رسم شکل
الف
برای حل این عبارت، ابتدا باید مخرجها (۳، ۴ و ۱۲) را برابر کنیم. کوچکترین عددی که به همه این مخرجها بخشپذیر است، خود عدد ۱۲ است.
کسر اول و دوم را تغییر میدهیم تا مخرجشان ۱۲ شود (کسر سوم نیازی به تغییر ندارد):
\(\begin{array}{l}\frac{1}{3} = \frac{{1 \times 4}}{{3 \times 4}} = \frac{4}{{12}}\\\\\frac{1}{4} = \frac{{1 \times 3}}{{4 \times 3}} = \frac{3}{{12}}\end{array}\)
حالا عبارت را با کسرهای جدید مینویسیم و چون مخرجها برابرند، مخرج را ثابت نگه داشته و فقط صورتها را با هم جمع و تفریق میکنیم:
\(\frac{4}{{12}} + \frac{3}{{12}} - \frac{1}{{12}} = \frac{{4 + 3 - 1}}{{12}} = \frac{6}{{12}}\)
کسر \(\frac{6}{12}\) را با تقسیم صورت و مخرج بر عدد ۶ ساده میکنیم. پاسخ نهایی برابر با \(\frac{1}{2}\) میشود.
\(\frac{4}{{12}} + \frac{3}{{12}} - \frac{1}{{12}} = \frac{{4 + 3 - 1}}{{12}} = \frac{6}{{12}} = \frac{1}{2}\)
ب
۱ رسم محور و تقسیمبندی:
یک خط راست (محور اعداد) میکشیم و نقاط ۰ و ۱ را روی آن مشخص میکنیم. از آنجا که مخرج مشترک کسرها ۱۲ است، فاصلهی بین ۰ تا ۱ را به ۱۲ قسمت کاملاً مساوی تقسیم میکنیم (هر قدم کوچک روی این محور نشاندهندهی \(\frac{1}{12}\) است).
2 حرکت اول (برای کسر \(\frac{1}{3}\) یا \(\frac{4}{12}\)):
از نقطه صفر شروع میکنیم و یک فلش به سمت راست میکشیم که دقیقاً ۴ خانه کوچک جلو برود. حالا نوک فلش روی نقطه \(\frac{4}{12}\) قرار دارد.
3 حرکت دوم (برای جمع کسر \(\frac{1}{4}\) یا \(\frac{3}{12}\)):
از همان نقطهای که هستیم (نقطه چهارم)، چون علامت جمع است، به حرکت رو به جلو ادامه میدهیم. ۳ خانه کوچک دیگر به سمت راست میرویم. اکنون نوک فلش روی نقطه \(\frac{7}{12}\) قرار میگیرد.
4 حرکت سوم (برای تفریق کسر \(\frac{1}{12}\)):
در این مرحله چون علامت تفریق (کم کردن) داریم، باید برگردیم. از نقطه \(\frac{7}{12}\) به اندازه ۱ خانه کوچک به سمت چپ (عقب) برمیگردیم.
5 نتیجهگیری:
فلش نهایی ما دقیقاً روی خط ششم میایستد که نشاندهنده کسر \(\frac{6}{12}\) است. اگر روی محور دقت کنید، نقطه \(\frac{6}{12}\) دقیقاً در وسط فاصله ۰ تا ۱ قرار دارد که به معنای همان کسر سادهشدهی \(\frac{1}{2}\) است.

پ
میتوانید یک مستطیل یا دایره بکشید و آن را به ۱۲ قسمت کاملاً مساوی تقسیم کنید (چون مخرج مشترک ۱۲ است).
ابتدا ۴ قسمت از آن را رنگ بزنید (نشاندهنده \(\frac{1}{3}\) یا همان \(\frac{4}{12}\)).
سپس ۳ قسمت دیگر را هم رنگ بزنید (نشاندهنده \(\frac{1}{4}\) یا همان \(\frac{3}{12}\)). تا اینجا مجموعاً ۷ قسمت رنگ شده است.
حالا به خاطر علامت تفریق، ۱ قسمت از قسمتهای رنگشده را با ضربدر خط بزنید (کم کردن \(\frac{1}{12}\)). در پایان میبینید که دقیقاً ۶ قسمت از آن ۱۲ قسمتِ شکل باقی مانده است (\(\frac{6}{12}\)). با نگاه به شکل کاملاً مشخص است که ۶ قسمت از ۱۲ قسمت، دقیقاً برابر با نصف کل شکل (\(\frac{1}{2}\)) است.

5 حاصل عبارتهای زیر را به دست آورید.
الف \(\frac{1\frac{1}{2} - 1\frac{1}{3}}{1\frac{1}{2} + 1\frac{1}{3}}\)
ب \(\frac{\frac{12}{36}}{\frac{14}{15}}\)
پ \(8\frac{2}{5} + 1\frac{3}{4} - 2\frac{1}{10}\)
الف \(\frac{{1\frac{1}{2} - 1\frac{1}{3}}}{{1\frac{1}{2} + 1\frac{1}{3}}} = \frac{{\frac{3}{2} - \frac{4}{3}}}{{\frac{3}{2} + \frac{4}{3}}} = \frac{{\frac{9}{6} - \frac{8}{6}}}{{\frac{9}{6} + \frac{8}{6}}} = \frac{{\frac{1}{6}}}{{\frac{{17}}{6}}} = \frac{1}{6} \div \frac{{17}}{6} = \frac{1}{{{{\not 6}^1}}} \times \frac{{{{\not 6}^1}}}{{17}} = \frac{1}{{17}}\)
ب \(\frac{{\frac{{12}}{{36}}}}{{\frac{{14}}{{15}}}} = \frac{{\frac{1}{3}}}{{\frac{{14}}{{15}}}} = \frac{1}{3} \div \frac{{14}}{{15}} = \frac{1}{{{}_1\not 3}} \times \frac{{1{{\not 5}^5}}}{{14}} = \frac{5}{{14}}\)
پ \(8\frac{2}{5} + 1\frac{3}{4} - 2\frac{1}{{10}} = (8 + 1 - 2) + \left( {\frac{2}{5} + \frac{3}{4} - \frac{1}{{10}}} \right) = 7 + \left( {\frac{8}{{20}} + \frac{{15}}{{20}} - \frac{2}{{20}}} \right) = 7 + \frac{{21}}{{20}} = 7 + 1\frac{1}{{20}} = 8\frac{1}{{20}}\)
6 کیکی به ۱۲ قسمت مساوی تقسیم و قسمتهای زیر از آن مصرف شد:
\(\frac{1}{6}\,,\,\frac{1}{{12}}\,,\,\frac{1}{2}\,,\,\frac{1}{4}\)

آیا از کیک چیزی باقی مانده است؟
برای مشخص شدن این موضوع، باید مقدار تمام قسمتهای مصرفشده را با هم جمع کنیم. برای جمع این کسرها کوچکترین مخرج مشترک (عدد ۱۲) را در نظر میگیریم:
\(\frac{1}{6} + \frac{1}{{12}} + \frac{1}{2} + \frac{1}{4} = \frac{2}{{12}} + \frac{1}{{12}} + \frac{6}{{12}} + \frac{3}{{12}} = \frac{{2 + 1 + 6 + 3}}{{12}} = \frac{{12}}{{12}} = 1\)
همانطور که محاسبه نشان میدهد، مجموع قسمتهای مصرفشده دقیقاً برابر با ۱ (یعنی یک کیک کامل) است. بنابراین تمام کیک مصرف شده و خیر، هیچ چیزی از کیک باقی نمانده است.
7 اعداد زیر را از کوچک به بزرگ مرتب کنید.
\(\frac{2}{7}\,,\,\frac{5}{2}\,,\,0/1\,,\,2\frac{1}{3}\,,\,\frac{4}{5}\,,\,0/7\,,\,1/5\)
\(0/1 < \frac{2}{7} < 0/7 < \frac{4}{5} < 1/5 < 2\frac{1}{3} < \frac{5}{2}\)
8 آیا امکان دارد که \(\frac{1}{3}\) پول شما از نصف پول دوستتان بیشتر باشد؟ چگونه؟ توضیح دهید و مثال بزنید.
بله، کاملاً امکانپذیر است.
توضیح: مقدار واقعی یک کسر، همیشه به «مقدار کل» (پولی که کسر از آن محاسبه میشود) بستگی دارد. با وجود اینکه کسر \(\frac{1}{3}\) روی کاغذ کوچکتر از کسر \(\frac{1}{2}\) است، اما اگر کل پول شما به مقدار قابلتوجهی بیشتر از کل پول دوستتان باشد، یکسومِ پول شما میتواند از نصفِ پول او بیشتر شود.
مثال: فرض کنید شما ۳۰,۰۰۰ تومان پول دارید. یکسوم (\(\frac{1}{3}\)) پول شما برابر است با:
\(30,000 \div 3 = \mathbf{10,000}\) تومان
حالا فرض کنید دوست شما فقط ۱۰,۰۰۰ تومان پول دارد. نصف (\(\frac{1}{2}\)) پول دوستتان برابر است با:
\(10,000 \div 2 = \mathbf{5,000}\) تومان
همانطور که محاسبه نشان میدهد، ۱۰,۰۰۰ تومان از ۵,۰۰۰ تومان بیشتر است؛ یعنی \(\frac{1}{3}\) پول شما از \(\frac{1}{2}\) پول دوستتان بیشتر شد، زیرا مقدار پول اولیهی شما بسیار بیشتر از او بود.
9 برای شکل زیر یک مسئله طرح و آن را حل کنید. پاسخ خود را با پاسخ دوستانتان مقایسه کنید.

طرح مسئله:
کشاورزی یک قطعه زمین مستطیلشکل دارد. او ابتدا زمین خود را از وسط به دو نیمه مساوی تقسیم کرد. سپس تصمیم گرفت در نصفِ یکی از این نیمهها، زعفران بکارد (قسمت رنگی شکل). این کشاورز چه کسری از کل زمین خود را زیر کشت زعفران برده است؟
حل مسئله:
با توجه به شکل، کل مستطیل (زمین) با یک خط عمودی و یک خط افقی به ۴ قسمت کاملاً مساوی تقسیم شده است. قسمت رنگی، تنها ۱ قسمت از این ۴ قسمت را نشان میدهد. برای حل ریاضی، ما باید «نصفِ» یک «نیمه» را محاسبه کنیم که با ضرب کسرها به دست میآید:
\(\frac{1}{2} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{4}\)
بنابراین، کشاورز در \(\frac{1}{4}\) (یکچهارم) از کل زمین خود زعفران کاشته است.