دانلود اپلیکیشن
1 بیت های زیر را از نظر کاربرد آرایه جناس تام (همسان) بررسی کنید.
الف آتش است این بانگ نای و نیست باد هرکه ایت آتش ندارد نیست باد
ب نی، حریف هرکه از یاری بُرید پرده هایش پرده های ما درید
الف در این بیت واژه باد دارای جناس همسان یا تام است. کلمه باد در مصراع اول به معنی جریان هوا و یکی از عناصر طبیعت است، اما همین کلمه در مصراع دوم فعل دعایی و به معنی باشد است که در اینجا مفهوم نابود باد را می‌رساند.
ب در این بیت کلمه پرده‌ها آرایه جناس همسان دارد. واژه پرده در ترکیب اول به معنی نغمه‌ها، آوازها و مقام‌های موسیقی است و در ترکیب دوم به معنی حجاب، پوشش و رازهای پنهان به کار رفته است.
2 به بیت زیر توجه کنید.
مستمع، صاحب سخن را بر سر کار آورد غنچه خاموش، بلبل را به گفتار آورد
صائب تبریزی
در این بیت، مصراع دوم در حکم مصداقی برای مصراع اول است؛ به گونه ای که می توان جای دو مصراع را عوض کرد؛ در واقع شاعر، بر پایه تشبیه، بین دو مصراع ارتباط معنایی برقرار کرده است؛ به این نوع کاربرد شاعرانه «اسلوب معادله» می گویند.
توجه: در اسلوب معادله، هر یک از دو مصراع، استقلال معنایی و نحوی دارند؛ به گونه ای که یکی از طرفین، معادل و مصداقی برای تأیید مفهوم طرف دیگر است.
نمونه:
* عشق چون آید، برد هوش دل فرزانه را دزد دانا اول می کشد چراغ خانه را زیب النّسا
* شانه می آید به کار زلف در آشفتگی آشنایان را در ایّام پریشانی بپرس سلیم طهرانی
* عشق بر یک فرش بنشاند گدا و شاه را سیل، یکسان می کند پست و بلند راه را غنی کشمیری
* در کدام بیت درس، شاعر از « اسلوب معادله » بهره گرفته است؟ دلیل خود را بنویسید.
در متن این درس، بیت محرم این هوش جز بیهوش نیست، مر زبان را مشتری جز گوش نیست دارای آرایه اسلوب معادله است. دلیل این انتخاب آن است که هر دو مصراع از نظر معنایی و ساختار نحوی کاملا مستقل هستند، اما مصراع دوم به عنوان یک مصداق محسوس و مثالی روشن برای تایید و اثبات مفهوم مصراع اول آورده شده است.
1736019749.png)
