شما وضعیت قانون گرایی و قانون گریزی در جامعه ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا زندگی اجتماعی فقط با قوانین رسمی سامان می یابد یا قواعد دیگری هم وجود دارند؟ آیا می توانید برخی از این قواعد غیررسمی را نام ببرید؟
در جامعه ایران، در کنار قانونگرایی و رعایت مقررات در بسیاری از زمینهها، گاهی در برخی حوزهها (مانند تخلفات راهنمایی و رانندگی یا آپارتماننشینی) شاهد قانونگریزی هستیم. این مسئله میتواند ناشی از عواملی مانند ضعف در اجرای قوانین یا نهادینه نشدن فرهنگِ رعایت آن قانون خاص در میان برخی افراد باشد.
خیر، زندگی اجتماعی صرفاً با قوانین رسمی (قوانین مکتوبی که نهادهای حکومتی وضع میکنند) سامان نمییابد. بخش بسیار مهمی از نظم جامعه بر عهده قواعد غیررسمی (هنجارها، آدابورسوم و اخلاقیات) است. در واقع این قواعد اجتماعی هستند که ارتباط ما با یکدیگر را امکانپذیر میسازند و سامان میدهند، کنشهای ما را برای یکدیگر قابل پیشبینی میکنند و امکان مشارکت ما در زندگی اجتماعی را فراهم میآورند.
نمونههایی از قواعد غیررسمی:
احترام به بزرگترها و شیوه درست احوالپرسی
رعایت نوبت در صفها (مثل صف نانوایی یا اتوبوس)
آداب غذا خوردن در جمع و مهمانیها
پوشیدن لباس مناسب با شرایط (مانند لباس مشکی در مراسم عزاداری)
کمک به همسایگان در مواقع ضروری
این قواعد با اینکه در هیچ کتاب قانونی نوشته نشدهاند و مجازات رسمی ندارند، اما افراد جامعه به دلیل فرهنگسازی و فشارهای اجتماعی (مانند سرزنش یا تحسین دیگران) خود را ملزم به رعایت آنها میدانند.