جواب پیوند با زندگی صفحه 117 درس 3 شیمی دهم (آب، آهنگ زندگی)

بله، این پدیده یکی از جذاب‌ترین کاربردهای مفهوم اسمز (Osmosis) در زندگی روزمره است که در کتاب شیمی دهم نیز به آن پرداخته شده است.

آنچه در این پدیده‌ها رخ می‌دهد، ناشی از حرکت جهت‌دار مولکول‌های آب از طریق یک غشای نیمه‌تراوا است. غشای نیمه‌تراوا تنها به مولکول‌های کوچک آب اجازه عبور می‌دهد، اما مانع عبور ذرات بزرگ‌تر (مانند قندها یا نمک‌ها) می‌شود.

در اینجا تحلیل هر یک از موارد تصویر آورده شده است:

۱ متورم شدن حبوبات و میوه‌های خشک (خیساندن در آب خالص)

• آنچه رخ می‌دهد: در داخل بافت حبوبات یا میوه‌های خشک، غلظت مواد حل‌شونده (مانند قندها و پروتئین‌ها) بسیار بالاتر از آب خالصِ محیط است.
• دلیل: طبق قانون اسمز، آب تمایل دارد از محیطی که غلظت مواد حل‌شونده در آن کم است (آب خالص) به محیطی که غلظت مواد حل‌شونده در آن زیاد است (درون بافت میوه یا حبوبات) حرکت کند.
• نتیجه: ورود مولکول‌های آب به درون بافت، باعث تورم و افزایش حجم آن‌ها می‌شود.

2 چروکیده شدن خیار در آب شور (ترشی انداختن)

• آنچه رخ می‌دهد: اینجا وضعیت دقیقاً برعکس است. غلظت نمک در آبِ شورِ محیط، بسیار بیشتر از غلظت مواد حل‌شونده در درون بافت خیار است.
• دلیل: در اینجا آبِ درون بافت خیار، تحت فشار اسمزی قرار می‌گیرد و تمایل پیدا می‌کند برای برقراری تعادل غلظت، از درون سلول‌های خیار به سمت بیرون (محلول غلیظِ آب و نمک) حرکت کند.
• نتیجه: خروج آب از سلول‌های خیار باعث کاهش حجم آن‌ها، از بین رفتن تورژسانس (فشار داخلی سلول) و در نهایت چروکیده شدن خیار می‌شود.

به زبان علمی:

در اسمز، آب همواره در جهت رقیق کردن محیط غلیظ‌تر حرکت می‌کند.

وقتی بافت را در آب خالص می‌گذارید، آب «وارد» می‌شود تا غلظت درون را کم کند.

وقتی بافت را در محلول شور می‌گذارید، آب «خارج» می‌شود تا غلظتِ محیطِ بیرونی را کم کند.