جواب فصل 5 زندگی بر اساس اندیشه فلسفه یازدهم

در رفتار و گفتار سقراط بیندیشید و به سؤال های زیر پاسخ دهید:

1) چرا سقراط وظیفۀ خود می دانست که دربارۀ مسائل اساسی زندگی با مردم صحبت کند؟ آیا مردم از او چنین درخواستی کرده بودند؟

2) سقراط، این وظیفۀ خود را با چه روشی انجام می داد؟

3) مخالفان اصلی سقراط چه کسانی بودند؟

4) با توجه به آنچه تا اینجا دربارۀ سقراط بیان شد، آیا می توان برخی از اصول فکری سقراط را به دست آورد؟ دربارۀ فضیلت و ثروت، عقل و جهل و ... ؟

1) خیر، مردم از او نخواسته بودند. طبق گفته خودش، این رسالتی است که خداوند با نداهای غیبی و در رؤیاها برعهدە اش نهاده است.

2) سقراط، روش بحث ثابتی داشت. مفاهیم را که در زندگی ما اهمیت حیاتی دارد، برمی گزید و درباره اش پرسش می کرد. مثلا می پرسید «دوستی چیست؟» یا «شجاعت چیست؟» وقتی کسی داوطلب پاسخ می شد، با توجه به پاسخ او، سؤال دیگری طرح می کرد به طوری که مخاطب و پاسخ دهنده را به حقیقت میرساند و آنچه را که حق بود، از زبان پاسخ دهنده به دست می آورد. این روش گفت وگو و پرسش و پاسخ که سقراط به کار می گرفت، به تدریج به «روش سقراطی» شهرت یافت.

3) سوفسطائیان و پیروان آن ها - آنان معتقد بودند که جهان را نمی توان شناخت و آنچه را که ما علم و دانش می نامیم، تنها ساخته و پرداختۀ ذهن ماست و تطابقی با واقعیت ها ندارد. آنان با کمک اقسام مغالطه ها و جدل و فن سخنوری به نشر اندیشۀ خود می پرداختند و بر شیوۀ زندگی مردم تأثیر میگذاشتند. تحت تأثیر چنین اندیشه هایی، اخلاق و فضیلت میان مردم کمرنگ شده بود و بسیاری از مردم به دنبال حق جلوه دادن باطل بودند.

4) او معتقد بود که نباید جسم و مال و ثروت را بر کمال نفس خود ترجیح داد و این که ثروت،فضیلت نمی آورد، بلکه از فضیلت است که ثروت و هرچه که برای فرد و جامعه سودمند است، به دست می آید.

سقراط الگویی از یک فیلسوف است که براساس فلسفه اش زندگی کرده و در راه پایبندی به آن جان خود را فدا نموده است. در این قسمت می خواهیم در گفتار و رفتار این فیلسوف بزرگ تأمل کرده و آن اصول فلسفی را که وی با آنها زندگی کرده، استخراج نماییم:

1) چرا شاکیان، سقراط را متهم به بیدینی و انکار خدا می کردند؟ آیا واقعا او اعتقادی به خدا نداشت؟

2) آیا می توان با تأمل در سخنان وی در دادگاه، برخی دیگر از اندیشه های سقراط را به دست آورد؟ مثلا دربارۀ خدا، مرگ و ...؟

3) چرا سقراط دانایی را در اقرار به نادانی می دانست؟ آیا میان «چیزی نمی دانم» سقراط با «چیزی نمی دانیم» سوفسطائیان تفاوتی هست؟

4) وقتی به زندگی سقراط و رفتار او در مقابل دیگران نگاه می کنیم، کدام اصول اخلاقی را در رفتار وی می توانیم مشاهده کنیم؟

1) سقراط حقیقتا به خدا اعتقاد داشت و حتی معتقد بود سروش معبد دلفی از جانب خداوند برای او پیغام هایی می آورد تا با مردم در میان بگذارد.

او به مغالطه ها و فریب و زیر پا گذاشتن ارزش های اخلاقی اعتراض داشت و از مردم می خواست به خدای برتر که همه چیز را می داند، ایمان داشته باشند و بار دیگر فضیلت های اخلاقی را زنده کنند.

2) او اموری مانند خورشید و ماه را خدای جهان نمی دانست؛ او به خدایی معتقد بود که از دیده ها پنهان است و برترین است و برای این اعتقاد خود استدلال می کرد.

3) در نظر سقراط:

1- ندانستن یک عیب و نقص است و باید در پی رفع آن بود.

2- به نظر او علم و دانش یک فضیلت بود و او خود را «فیلوسوفوس»می نامید.

3- بزرگترین کار سقراط مبارزه با جهل و سوفیست ها بود.

4- او با فخر فروشی از طریق علم مخالف بود.

5- به اعتقاد او علم و دانش واقعی تواضع می آورد.

6- سقراط یکی از رسالت های خود را مبارزه با مدعیان علم و دانش می دانست تا نشان دهد از علم و دانش بهره ای ندارند.

4) 1- برتری فضیلت بر ثروت

2- فداکاری در راه حقیقت و تحمل رنج برای آگاهی مردم

3- نترسیدن از مرگ

4- احساس تواضع مقابل علم و ایمان