آنچه از این درس آموختیم....
در این درس آموختیم که دین اسلام دارای عقاید و ارزشهای جهانشمول است. این ارزشها با پذیرش انسانها وارد فرهنگ بشری شدند و جلوه و نمود تاریخی پیدا کردند.
فرهنگ اسلامی در تاریخ گسترش خود چهار دوره را پشت سر گذاشته است:
در «عصر نبوی»، پایههای حکومت اسلامی بنا شد و موانع سیاسی پیش روی اسلام در شبهجزیرۀ عربستان از بین رفت.
در «دوران خلافت»، با وجود روی کار آمدن حاکمیتهای قومی و قبیلهای، فرهنگ اسلامی به دلیل غنای خود گسترش یافت و حتی گروههای مهاجم بیگانه را در خود هضم کرد.
در «دورۀ استعمار»، جوامع اسلامی با استبداد استعماری و سلطۀ غربی مواجه شدند که هدف آن تأمین نیازهای غرب و حذف مظاهر فرهنگ اسلامی بود.
اما سرانجام در «عصر بیداری اسلامی» و با الهام از انقلاب اسلامی ایران، امت اسلامی مرحله جدیدی از بازگشت به هویت الهی خویش و مقابله با استعمار را آغاز کرده است.