1 کسانی می گویند:
«زندگی برخی فیلسوفان نشان می دهد که آنها سرگرم بحث های انتزاعی خود بوده اند و کاری به زندگی واقعی مردم نداشته اند. پس چرا ما از آنها دنباله روی کنیم؟»
آیا جمله بالا از نظر شما درست است یا غلط؟
اگر درست است، دلیل خود را توضیح دهید.
اگر غلط است، جهت مغالطه را مشخّص کنید و آن را توضیح دهید.
این جمله غلط است.
توضیح مغالطه: در این ادعا یک مغالطه و برداشت نادرست از مفهوم «زندگی واقعی» صورت گرفته است. گوینده تصور میکند زندگی واقعی تنها محدود به امور سطحی، مادی و روزمره (فطرت اول) است. در حالی که مباحث فلسفی، پایهها و بنیانهای زندگی انسان را میسازند. فیلسوفان با پرداختن به مفاهیم بنیادینی چون عدالت، آزادی، هدف هستی و سعادت، در واقع معنا و جهت زندگی را مشخص میکنند. همانطور که در داستان تالس دیدیم، بیرغبتی فیلسوفان به ظواهر مادی به معنای بیتوجهی به زندگی نیست، بلکه نشاندهندهی درک عمیقتر آنها از حقیقت و دوری از روزمرگیهای بیهدف است.
2 کدام یک از ابیات زیر، تأمل برانگیزتر است و توجه شما را بیشتر جلب می کند؟
1- من به خود نامدم اینجا که به خود باز روم / آن که آورد مرا باز برد تا وطنم
2- این همه نقش عجب بر در و دیوار وجود / هر که فکرت نکند نقش بود بر دیوار
3- عالَم ظهور جلوۀ یار است و جاهلان / در جست و جوی یار به عالَم دویده اند
4- از کجا آمده ام؟ آمدنم بهر چه بود؟ / به کجا می روم آخر؟ ننمایی وطنم؟
(پاسخ به این پرسش جنبهی شخصی دارد و هر دانشآموز میتواند بیت متفاوتی را انتخاب کند، اما یک تحلیل نمونه به این شرح است):
بیت چهارم (از کجا آمدهام...) بسیار تأملبرانگیزتر است؛ زیرا به صورت مستقیم و شفاف، بنیادیترین پرسشهای فلسفی و اگزیستانسیالِ انسان را مطرح میکند. این بیت نمایندهی انسانی است که از سطح زندگی روزمره فراتر رفته (ورود به فطرت ثانی) و به دنبال یافتن پاسخ برای سه مسئلهی اصلی هستی است: مبدأ (از کجا آمدهام؟)، هدف و معنای زندگی (آمدنم بهر چه بود؟) و سرانجام و معاد (به کجا میروم آخر؟).
3 از میان اشعاری که در کتاب های درسی خوانده اید یا در کتاب های دیگر دیده اید، کدام یک برای شما تفکر برانگیزتر بوده است؟ آنها را ذکر کنید و بگویید که چرا توجه شما را بیشتر جلب کرده است.
(این پرسش کاملاً جنبهی شخصی دارد، اما به عنوان یک نمونهی تحلیلی):
بیتِ «روزها فکر من این است و همه شب سخنم / که چرا غافل از احوال دل خویشتنم» (مولوی).
دلیل جلب توجه: این بیت بسیار تفکربرانگیز است زیرا به یکی از بزرگترین دردهای انسان مدرن، یعنی فراموش کردن «خودِ واقعی» و غرق شدن در روزمرگیها (فطرت اول) اشاره میکند و ما را به دروننگری و خودشناسی فرامیخواند.
4 عبارت های زیر را بخوانید و بگویید کدام عبارت از نظر شما زیباتر است؟
1- تولد و مرگ ما در اختیار ما نیست؛ امّا فاصلۀ بین آن دو را ما تکمیل می کنیم.
2- هیچ کس نمی تواند به عقب برگردد و از نو شروع کند، امّا همه می توانند از همین حالا شروع کنند.
3- پرواز را بیاموز، نه برای اینکه از زمین جدا باشی، برای آنکه به اندازۀ فاصلۀ زمین تا آسمان گسترده شوی.
4- در مقابل مشکلات خم به ابرو نیاور! کارگردان، همیشه سخت ترین نقش را به بهترین بازیگر می دهد.
(انتخاب از میان این جملات سلیقهای است. به عنوان نمونه تحلیلی):
عبارت شماره ۲ («هیچکس نمیتواند به عقب برگردد...») بسیار زیباتر و تأملبرانگیزتر به نظر میرسد؛ زیرا به انسان امید و انگیزه میدهد، ارزش «زمان حال» را یادآوری میکند و تأکید دارد که قدرتِ «اختیار» و تغییر، همیشه در دستان خود انسان است و گذشته نباید مانع ساختن آینده شود.