شاه کلید نکات
شاه کلید سوال
در گذشته های دور، کدام پهنه های زمین شناسی ایران در برخی مناطق، دارای محیط های باتلاقی با اکسیژن اندک، همراه با پوشش گیاهی متراکم بوده است؟
به نقشه زغالسنگ (نقشه سمت راست) با دقت نگاه کن و ببین نقطههای سیاه بیشتر در کجاها متمرکز شدهاند. اگر این نقشه را با نقشه پهنهبندی ایران تطبیق دهیم، میبینیم که این محیطهای باتلاقی عمدتاً در دو پهنه قرار داشتهاند:
پهنه البرز: (نوار سیاه رنگ در شمال کشور)
پهنه ایران مرکزی: (تجمع نقاط سیاه در مرکز و شرق کشور، مثل مناطق طبس و کرمان)
این ویژگی منجر به تشکیل چه ذخایری شده است؟
وقتی صحبت از «پوشش گیاهی متراکم» در «محیطهای باتلاقی با اکسیژن اندک» میشود، فرمول جادویی طبیعت برای ساخت زغالسنگ در حال اجراست! گیاهان در این مردابها روی هم انباشته میشوند و چون اکسیژن کافی برای تجزیه شدن کامل آنها وجود ندارد، به مرور زمان و با تحمل فشار، تبدیل به زغالسنگ میشوند. نقشه سمت راست در تصویری که فرستادی هم دقیقاً «نقشه پراکندگی ذخایر زغال سنگ ایران» است.
در چه دوره ای چنین شرایطی بر این پهنه ها حاکم بوده است؟
از نظر تاریخچه زمینشناسی (که بخشهایی از آن را خارج از متن مستقیم این صفحه اما بر اساس اصول علمی میدانیم)، این شرایط آبوهوایی گرم و مرطوب و تشکیل جنگلهای انبوه در ایران، عمدتاً مربوط به دوران میانزیستی (مزوزوئیک) و به طور خاص دورههای تریاس (بخشهای بالایی آن) و ژوراسیک بوده است.
اگر میان شرایط حاکم بر پهنه های زمین شناسی مذکور، هم زمانی وجود دارد، دلیل آن چیست؟
دلیل اینکه در دورههای تریاس و ژوراسیک، هم در البرز و هم در ایران مرکزی جنگلهای انبوه و مردابهای زغالسنگساز داشتیم، این است که در آن زمان، این دو پهنه در کنار هم قرار داشتند (به هم متصل بودند) و شرایط جغرافیایی و آبوهوایی (پالئوکلیماتولوژی) کاملاً یکسان و مشابهی را تجربه میکردند. هر دو در عرضهای جغرافیاییِ گرم و مرطوب قرار داشتند و حوضههای رسوبی کمعمق و باتلاقی مشترکی در حاشیه خشکیهایشان شکل گرفته بود.
1736019749.png)
