ابنسینا رسالهای به نام «معراجیه» دارد. وی در مقدمۀ این رساله میگوید: «شریفترین انسان و عزیزترین انبیا و خاتم رسولان (ص) چنین گفت با مرکز حکمت و فلک حقیقت و خزینۀ عقل، امیرالمؤمنین (ع) که ای علی، چون میبینی که مردم با انواع نیکیها به سوی خالق خود تقرّب میجویند، تو به انواع تعقّل و تفکّر به او تقرّب جوی تا از آنان سبقتگیری» و این خطاب جز با چنین بزرگی ممکن نبود؛ زیرا او (علی) در میان خلق مانند «معقول» در میان «محسوس» بود، لاجرم چون با دیدۀ بصیرت به ادراک اسرار شتافت، همۀ حقایق را دریافت و دیدن یک حکم دارد که گفت، «اگر پرده کنار رود، بر یقین من افزوده نمیشود.»
دربارۀ گفتۀ ابنسینا فکر کنید و بگویید:
1 به نظر شما عبادت با بهرهمندی از انواع تعقل چه معنایی میتواند داشته باشد؟
عبادت همراه با تعقل به این معناست که پرستش خداوند نباید تنها به انجام اعمال ظاهری و بدون اندیشه محدود شود، بلکه باید با شناخت عمیق حقایق هستی و درک عظمت خالق همراه باشد. در این نوع عبادت، انسان با استفاده از نیروی خرد و تفکر در آفرینش، به درجات بالاتری از معرفت و نزدیکی (تقرب) به خداوند دست مییابد که بسیار ارزشمندتر و پیشروتر از عباداتِ سطحی است.
2 توصیفات ابنسینا از پیامبر (ص) و امام علی (ع) نشان دهندۀ چیست؟
این توصیفات نشاندهنده ارادت عمیق و جایگاه بسیار والای پیامبر اسلام (ص) و امام علی (ع) در نگاه فلسفی ابنسینا است. او این بزرگان را نه تنها رهبران معنوی، بلکه سرچشمههای اصلی خرد، حقیقت و «خزینه عقل» میداند که با دیدۀ بصیرت به بالاترین درجات ادراک و یقین دست یافتهاند.
3 با توجه به شخصیت فلسفی ابنسینا، این بیان وی چه پیامی در بردارد؟
پیام اصلی این است که در نگاه ابنسینا به عنوان یک فیلسوف بزرگ، میان «دین» و «فلسفه» (عقلانیت) پیوندی عمیق وجود دارد. او نشان میدهد که والاترین راه تقرب به خداوند و رسیدن به کمال، همان مسیر «تفکر و تعقل» است که پایه و اساس فلسفه است؛ مسیری که پیشوایان دین نیز آن را برترین راه برای سبقت گرفتن در مسیر حق معرفی کردهاند.