۱ اگر \(\frac{1}{3}\) لیتر آب سرد را با \(1\frac{1}{4}\) لیتر آب گرم مخلوط کنیم، روی هم چند لیتر آب خواهیم داشت؟
برای پیدا کردن مقدار کل آب، باید دو مقدار داده شده را با یکدیگر جمع کنیم. از آنجا که مخرج کسرها برابر نیست، ابتدا کوچکترین مخرج مشترک (عدد ۱۲) را برای آنها پیدا میکنیم:
\(\frac{1}{3} + 1\frac{1}{4} = \frac{4}{{12}} + 1\frac{3}{{12}}\)
سپس قسمت صحیح را نوشته و صورت کسرها را با هم جمع میکنیم:
\(1 + \frac{{4 + 3}}{{12}} = 1\frac{7}{{12}}\)
بنابراین، روی هم \(1\frac{7}{12}\) لیتر (یا به صورت کسر بزرگتر از واحد \(\frac{19}{12}\) لیتر) آب خواهیم داشت.
2 برای جمع \(5\frac{3}{4} + 2\frac{1}{4}\) یک مسئله بنویسید که در آن از کلمههای «ساعت، کمک و برادر» استفاده شده باشد.
مسئله
«احمد برای رنگآمیزی دیوار خانه \(5\frac{3}{4}\) ساعت وقت صرف کرد. روز بعد، برادر او نیز برای تمام کردن قسمتهای باقیمانده \(2\frac{1}{4}\) ساعت به احمد کمک کرد. این دو نفر روی هم چند ساعت برای رنگآمیزی دیوار زمان گذاشتهاند؟»
حل مسئله:
\(5\frac{3}{4} + 2\frac{1}{4} = 7\frac{4}{4} = 8\) ساعت
3 سه کسر مختلف مثال بزنید که اگر آنها را در \(\bigcirc \) دهیم، نامساوی درست باشد.
\(4\frac{1}{2} - \bigcirc > 3\,\,\,\,\,\,\,\frac{{\,\,\,\,\,\,}}{{}}\,\,\,\,\,\,\,\frac{{\,\,\,\,\,\,}}{{}}\,\,\,\,\,\,\,\frac{{\,\,\,\,\,\,}}{{}}\)
برای اینکه حاصل تفریق \(4\frac{1}{2} - \bigcirc\) از عدد ۳ بزرگتر باشد، ابتدا باید ببینیم چه عددی را اگر از \(4\frac{1}{2}\) کم کنیم دقیقاً برابر با ۳ میشود:
\(4\frac{1}{2} - 1\frac{1}{2} = 3\)
بنابراین، برای اینکه جواب این تفریق از ۳ بزرگتر بماند، مقداری که از آن کم میکنیم (مقداری که در \(\bigcirc\) قرار میگیرد) باید از \(1\frac{1}{2}\) (یا همان \(\frac{3}{2}\)) کوچکتر باشد.
سه نمونه کسر مختلف که از \(1\frac{1}{2}\) کوچکتر هستند و نامساوی را درست میکنند عبارتند از:
\(\frac{1}{2}\) (بررسی: \(4\frac{1}{2} - \frac{1}{2} = 4\) که از ۳ بزرگتر است)
\(\frac{3}{4}\) (بررسی: \(4\frac{1}{2} - \frac{3}{4} = 3\frac{3}{4}\) که از ۳ بزرگتر است)
\(\frac{5}{4}\)(یا همان \(1\frac{1}{4}\)) (بررسی: \(4\frac{1}{2} - 1\frac{1}{4} = 3\frac{1}{4}\) که از ۳ بزرگتر است)
شما میتوانید هر کسر مثبت دیگری که از \(1\frac{1}{2}\) کوچکتر باشد (مثل \(\frac{1}{3}\,\,\,,\,\,\,\frac{4}{5}\,\,\,,\,\,\,\frac{7}{8}\) و...) را نیز به عنوان پاسخ قرار دهید.
4 اگر \(\frac{3}{4}\) یک زمین متعلّق به محسن باشد و او بخواهد نصف زمین خود را گندم بکارد، چه کسری از کلّ زمین گندم کاشته می شود؟

برای یافتن پاسخ، باید مشخص کنیم «نصفِ» مساحت متعلق به محسن (یعنی نصفِ \(\frac{3}{4}\)) چه مقدار از کل زمین میشود. در ریاضیات، برای محاسبه کسری از یک مقدار دیگر، باید آن دو را در یکدیگر ضرب کنیم.
نصف به معنای کسر \(\frac{1}{2}\) است. بنابراین، باید \(\frac{1}{2}\) را در کسر \(\frac{3}{4}\) ضرب کنیم:
\(\frac{1}{2} \times \frac{3}{4} = \frac{{1 \times 3}}{{2 \times 4}} = \frac{3}{8}\)
بنابراین، \(\frac{3}{8}\) از کل زمین گندم کاشته میشود.
5 حاصل \(1\frac{1}{4} - \frac{1}{3}\) را به کمک شکل یا محور اعداد به دست آورید.
برای حل این تفریق (\(1\frac{1}{4} - \frac{1}{3}\))، از آنجا که مخرج کسرها (۴ و ۳) متفاوت است، در هر دو روش ابتدا باید مخرج مشترک بگیریم. کوچکترین مخرج مشترک برای این دو کسر عدد ۱۲ است. بنابراین کسرها را به این شکل بازنویسی میکنیم:
\(\begin{array}{l}1\frac{1}{4} = 1\frac{3}{{12}} = \frac{{15}}{{12}}\\\\\frac{1}{3} = \frac{4}{{12}}\end{array}\)
حالا تفریق ما به این شکل درمیآید:
\(\frac{15}{12} - \frac{4}{12}\)
در ادامه، هر دو روش را مرحله به مرحله توضیح میدهم:
۱ رسم شکل اولیه: دو مستطیل (یا دایره) کاملاً هماندازه میکشیم تا نشاندهنده ۲ واحد کامل باشند.
2 تقسیمبندی (مخرج مشترک): چون مخرج مشترک ما ۱۲ است، هر مستطیل را به ۱۲ قسمت کاملاً مساوی تقسیم میکنیم.
3 رنگ کردن عدد اول (\(1\frac{1}{4}\) یا \(\frac{15}{12}\)): ابتدا تمام ۱۲ قسمتِ مستطیل اول را رنگ میکنیم (این یعنی ۱ واحد کامل). سپس ۳ قسمت از مستطیل دوم را هم رنگ میکنیم. حالا ما دقیقاً ۱۵ قسمتِ رنگشده (یا \(\frac{15}{12}\)) داریم.
4 کم کردن عدد دوم (\(\frac{1}{3}\) یا \(\frac{4}{12}\)): تفریق به معنای برداشتن یا خط زدن است. ما باید \(\frac{4}{12}\) را کم کنیم؛ پس روی ۴ قسمت از قسمتهای رنگشده ضربدر میزنیم (آنها را پاک میکنیم).
نتیجهگیری
حالا میشماریم چند قسمتِ رنگشده باقی مانده است. میبینیم که دقیقاً ۱۱ قسمت از یک واحد دوازدهتایی باقی مانده است. بنابراین جواب برابر است با: \(\frac{11}{12}\)

۱ رسم محور: یک خط راست میکشیم و روی آن اعداد ۰، ۱ و ۲ را با فاصلههای مساوی علامت میزنیم.
2 تقسیمبندی محور (مخرج مشترک): فاصله بین ۰ تا ۱ و همچنین ۱ تا ۲ را به ۱۲ قسمت مساوی تقسیم میکنیم. (هر یک قدمِ کوچک روی این محور برابر با \(\frac{1}{12}\) است).
3 حرکت رو به جلو برای عدد اول (\(1\frac{1}{4}\) یا \(\frac{15}{12}\)): از نقطه صفر شروع میکنیم. یک فلش به سمت راست میکشیم که از ۱ واحد کامل عبور کند و ۳ خانه کوچک دیگر هم جلو برود. نوک این فلش روی نقطه \(1\frac{3}{12}\) (یا همان پانزدهمین خط کوچک) قرار میگیرد.
4 حرکت رو به عقب برای کم کردن (\(\frac{1}{3}\) یا \(\frac{4}{12}\)): چون عمل تفریق است، باید از همان نقطهای که هستیم (نقطه \(\frac{15}{12}\)) به سمت چپ (عقب) برگردیم. کسر دوم ما \(\frac{4}{12}\) است، پس دقیقاً ۴ خانه کوچک به سمت عقب برمیگردیم.
نتیجهگیری
اگر از خانه پانزدهم، ۴ خانه به عقب بشماریم (۱۴، ۱۳، ۱۲، ۱۱)، نوک فلش دوم روی خط یازدهم قرار میگیرد. بنابراین نقطهی نهایی نشاندهنده کسر \(\frac{11}{12}\) است.

6 حاصل ضرب های زیر را به دست آورید. در هنگام ضرب کردن، هر جا که امکان دارد، کسرها را ساده کنید.
\(\begin{array}{l}3\frac{1}{5} \times 2\frac{1}{6} = \\\\4\frac{1}{2} \times \frac{5}{9} = \\\\\frac{{12}}{5} \times \frac{{20}}{3} = \\\\\frac{3}{5} \times \frac{4}{3} = \\\\\frac{2}{7} \times \frac{{14}}{3} = \\\\\frac{8}{{15}} \times \frac{5}{2} = \end{array}\)
\(\begin{array}{l}3\frac{1}{5} \times 2\frac{1}{6} = \frac{{16}}{5} \times \frac{{13}}{6} = \frac{8}{5} \times \frac{{13}}{3} = \frac{{104}}{{15}}\\\\4\frac{1}{2} \times \frac{5}{9} = \frac{9}{2} \times \frac{5}{9} = \frac{1}{2} \times \frac{5}{1} = \frac{5}{2}\\\\\frac{{12}}{5} \times \frac{{20}}{3} = \frac{4}{1} \times \frac{4}{1} = \frac{{16}}{1} = 16\\\\\frac{3}{5} \times \frac{4}{3} = \frac{1}{5} \times \frac{4}{1} = \frac{4}{5}\\\\\frac{2}{7} \times \frac{{14}}{3} = \frac{2}{1} \times \frac{2}{3} = \frac{4}{3}\\\\\frac{8}{{15}} \times \frac{5}{2} = \frac{4}{3} \times \frac{{\,\,1\,\,}}{1} = \frac{4}{3}\end{array}\)
7 با عددهای جدول، یک جمع و تفریق بنویسید که حاصل آن در جدول باشد. این عددها را با یک رنگ، رنگ آمیزی کنید.


8 جاهای خالی را پرکنید.

