۱ تدبّر (فردی / گروهی)
در سورۀ علق کدام یک از آیات با این بخش از قصۀ یوسف (ع) که در این درس خواندید، تناسب بیشتری دارد؟ آن آیه را پیدا کنید و بگویید اگر به مفهوم این آیه ایمان بیاوریم، چه اتفاقی در روش زندگیمان میافتد؟
1 آیهٔ متناسب از سورهٔ علق
آیهای از سورۀ علق که با بخش فرار یوسف (ع) از گناه و تکیهٔ او به خدا تناسب بیشتری دارد، این آیه است:
«أَلَمْ يَعْلَم بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى» (سورۀ علق، آیه ۱۴) ترجمه: «آیا (انسان/ستمکار) نمیداند که خداوند میبیند؟»
2 تناسب با قصۀ یوسف (ع)
این آیه دقیقاً با موضعگیری یوسف (ع) و همچنین دلیل سستی زلیخا ارتباط دارد:
موضع یوسف (ع): یوسف (ع) در اوج تنهایی و فشار، به جایگاه خداوند فکر کرد و گفت: «به خدا پناه میبرم» و «ستمکاران رستگار نمیشوند.» او احساس میکرد که اگرچه تنها در یک اتاق دربسته است، اما خداوند او را میبیند.
عمل زلیخا: زلیخا برای انجام کار زشتش، لباسی روی بُت انداخت تا «کار زشتم را در برابر چشمانش انجام ندهم.» یوسف (ع) به او اعتراض کرد: «تو از چیزی خجالت میکشی که نه میشنود، نه میبیند... چرا من از کسی که انسان را آفریده خجالت نکشم؟»
جمعبندی: ایمان یوسف (ع) به اینکه «خداوند میبیند» (أَلَمْ يَعْلَم بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى) مانع از آلوده شدن او به گناه شد.
3 تأثیر ایمان به این آیه در روش زندگی
اگر به مفهوم این آیه (اینکه خداوند همیشه و همهجا ما را میبیند) «یقین و ایمان» داشته باشیم، اتفاقات زیر در روش زندگیمان میافتد:
دوری از گناه در خلوت: همانطور که امام کاظم (ع) فرمودند، در پنهانیها از خداوند شرم میکنیم، همانگونه که در آشکارا از مردم حیا میکنیم.
تقویت اراده در دوراهیها: در دوراهیهایی که یک طرف «خواستهٔ نفس» و طرف دیگر «حرف خدا» است، ارادۀ ما تقویت میشود. زیرا میدانیم تنها ناظر واقعی خداست و در این صورت «دل انسان آرام و ارادهاش قوی میشود.»
صداقت و تقوا: چون خدا اعمال ما را میبیند، تلاش میکنیم که اعمالمان در خلوت و آشکار یکسان باشد و به «تقوای الهی» دست یابیم.
۲ الگو بگیریم (فردی / گروهی)
حضرت یوسف علیه السلام بدون در نظر گرفتن مقام و جایگاه زلیخا و احساس دینی که نسبت به مهربانیهای او در کودکیاش داشت، از خواستۀ زلیخا سرپیچی کرد و مطیع امر خدا بود. امکان دارد در مسیر زندگی، با کسانی آشنا شویم که از ما درخواستی مخالف حرف خدا داشته باشند. به عنوان مثال، همسایهای که ما نسبت به او احساس دینی داریم، از ما میخواهد شهادت دروغ دهیم. حالا نوبت شماست که چند موقعیت مختلف را بنویسید و رفتار شایستهای را برای آن موقعیتها پیشنهاد بدهید. برای این کار میتوانید از اعضای خانواده که تجربۀ بیشتری دارند، کمک بگیرید. شاید آنها خاطراتی داشته باشند که در همین راستا باشد.
پیشنهاد ما: آن خاطرات را میتوانید در قالب نمایش، در کلاس اجرا کنید.
در اینجا سه موقعیت مختلف و رفتار شایستهٔ پیشنهادی برای آنها آمده است تا بتوانی در کلاس از آنها برای «گفتوگوی نمایشی» استفاده کنی.
موقعیتها و رفتارهای شایسته (الگوی یوسف)

«پیشنهاد برای اجرا»: هنگام اجرای نمایش، بر لحظهای که شخصیت اصلی میگوید «به خدا پناه میبرم» و یاد «عاقبت به خیری» میافتد، تأکید کن. این لحظه، نقطۀ اوج پیروزی بر هوای نفس است.