جواب با هم بیندیشید صفحه 60 درس 4 زمین شناسی (پویایی زمین)

علت اصلی حرکت این ورقه‌ها، وجود جریان‌های همرفتی در گوشته (انرژی درونی زمین) است. به دلیل اختلاف دما و چگالی در درون زمین، مواد حالت خمیری سست‌کره دارای حرکت همرفتی هستند و این جریان‌ها ورقه‌های سنگ‌کره را که روی آن‌ها قرار گرفته‌اند، مانند یک نوار نقاله به حرکت درمی‌آورند.

حرکت ورقه‌ها در مرزهای مختلف (دور شونده و نزدیک شونده) پیامدهای بسیار مهمی در سطح زمین دارد که شامل موارد زیر است:

گسترش بستر اقیانوس‌ها (در مرزهای واگرا).

فرورانش ورقه‌ها به درون گوشته (در مرزهای همگرا).

پدیده کوه‌زایی و ایجاد چین‌خوردگی‌ها (در اثر برخورد ورقه‌ها).

وقوع زمین‌لرزه‌ها در حاشیه ورقه‌ها.

پیدایش آتشفشان‌ها، کمان‌های آتشفشانی و جزایر قوسی.

ایجاد درازگودال‌های اقیانوسی.

ورقه‌های اقیانوسی (به دلیل ترکیب بازالتی و ضخامت کمتر) دارای چگالی و وزن ویژه بیشتری نسبت به ورقه‌های قاره‌ای هستند. در حاشیه‌های همگرا، زمانی که یک ورقه سنگینِ اقیانوسی با یک ورقه قاره‌ای (یا یک ورقه اقیانوسی دیگر) برخورد می‌کند، به دلیل همین چگالی بیشتر و سنگین‌تر بودن، به زیر ورقه مقابل کشیده شده و در گوشته فرو می‌رود.

این پرسش نشان‌دهنده تعادل و نظم بی‌نظیر در ساختار سیاره ماست. دلیل این امر وجود دو فرآیند متضاد اما کاملاً هماهنگ است:

از یک سو، در مرزهای واگرا (دورشونده) در کف اقیانوس‌ها، ماگما از درون زمین بالا آمده و پیوسته پوسته اقیانوسی جدیدی می‌سازد که موجب گسترش بستر اقیانوس‌ها می‌شود.

از سوی دیگر، در مرزهای همگرا (نزدیک‌شونده)، ورقه‌های قدیمی‌تر و سنگین‌تر اقیانوسی به زیر ورقه‌های دیگر کشیده می‌شوند (پدیده فرورانش) و در اعماق گوشته زمین نابود و ذوب می‌گردند.

وقتی ورقه اقیانوسی در حاشیه‌ها به زیر ورقه‌ای دیگر فرورانده می‌شود، با ادامه این فرورانش، عوارض ساختاری بسیار مهمی در سطح زمین رقم می‌خورد:

الف نتیجه فرورانش ورقه اقیانوسی به زیر ورقه قاره‌ای: در اثر این رویداد، در محل برخورد درازگودال اقیانوسی شکل می‌گیرد و در حاشیه قاره (روی ورقه بالایی) کمان آتشفشانی (رشته‌کوه‌های آتشفشانی قاره‌ای) به وجود می‌آید.

ب نتیجه فرورانش ورقه اقیانوسی به زیر ورقه اقیانوسی دیگر: در این حالت نیز در محل برخورد درازگودال اقیانوسی تشکیل می‌شود، اما حاصل ذوب ورقه فرورانده شده در اینجا، پیدایش جزایر قوسی است (رشته‌جزایر آتشفشانی که به صورت قوسی روی ورقه بالایی و درون اقیانوس سر از آب برمی‌آورند).