جواب خود را بیازمایید صفحه 11 درس 1 شیمی دوازدهم (مولکول ها در خدمت تندرستی)

آ

بخش آب‌گریز (ناقطبی): زنجیره بلند هیدروکربنی به همراه حلقه بنزنی (بخش هیدروکربنی سمت چپ فرمول). این بخش تمایلی به آب ندارد و در چربی‌ها حل می‌شود.

بخش آب‌دوست (قطبی/یونی): سر یونیِ سولفونات (بخش \(-SO_3^- Na^+\) در سمت راست). این بخش قطبی است و با مولکول‌های آب جاذبه‌های قوی برقرار می‌کند.

ب

شباهت‌ها:

هر دو مولکول‌هایی دوگانه دوست هستند؛ یعنی هر دو از یک سرِ آب‌دوست (قطبی) و یک دمِ بلندِ آب‌گریز (ناقطبی) تشکیل شده‌اند.

هر دو قدرت پاک‌کنندگی دارند و با ایجاد پلی بین آب و چربی، باعث پخش شدن چربی‌ها در آب می‌شوند.

تفاوت‌ها:

ساختاری: سرِ آب‌دوست در صابون‌ها، گروه کربوکسیلات (\(-COO^-\)) است، در حالی که در این پاک‌کننده غیرصابونی، گروه سولفونات (\(-SO_3^-\)) است که معمولاً به یک حلقه بنزن متصل است.

رفتار در آب سخت: صابون‌ها با یون‌های کلسیم (\(Ca^{2+}\)) و منیزیم (\(Mg^{2+}\)) موجود در آب سخت واکنش داده و رسوب نامحلول تولید می‌کنند که باعث کاهش قدرت پاک‌کنندگی آن‌ها می‌شود. اما پاک‌کننده‌های غیرصابونی در آب سخت رسوب نمی‌کنند و کف و قدرت پاک‌کنندگی خود را حفظ می‌کنند.

پ بر اساس قاعده "شبیه، شبیه را در خود حل می‌کند"، هنگام شستشو، دم ناقطبی و آب‌گریزِ این پاک‌کننده در لکه چربی (که آن هم ناقطبی است) فرو رفته و حل می‌شود. از طرف دیگر، سرِ قطبی و آب‌دوستِ آن در آب باقی مانده و با مولکول‌های آب پیوند (جاذبه یون-دوقطبی) برقرار می‌کند. در اثر هم زدن و جریان آب، مجموعه‌ای از این مولکول‌های پاک‌کننده ذرات چربی را محاصره کرده و آن‌ها را از سطح جدا می‌کنند. چربی‌ها به صورت قطره‌های بسیار ریز در آب معلق و پخش می‌شوند (تشکیل کلوئید) و در نهایت با آب شسته شده و از بین می‌روند.