جواب در میان تارنماها صفحه 3 درس 1 شیمی دوازدهم (مولکول ها در خدمت تندرستی)

گزارش جامع علمی زیر جهت ارائه در کلاس درس درباره همه گیری بیماریهای وبا و کرونا و نقش پیشگیری و درمان در افزایش امید به زندگی تنظیم شده است.

آ همه گیری وبا و آمار جانباختگان (از آغاز سده ۲۰ تاکنون)

بیماری وبا یک عفونت حاد اسهالی است که بر اثر بلع آب یا غذای آلوده به باکتری ویبریو کلرا (Vibrio cholerae) ایجاد می شود. این بیماری در صورت عدم درمان سریع میتواند ظرف چند ساعت به دلیل کمآبی شدید بدن منجر به مرگ شود.

راه های اصلی انتقال باکتری وبا از طریق آب و غذای آلوده.

1 وضعیت همه گیری وبا در جهان (سده ۲۰ و ۲۱)

در تاریخ بهداشت جهانی، ۷ پاندمی (همه گیری جهانی) بزرگ وبا به ثبت رسیده است که دو مورد آن در سده بیستم و بیست و یکم رخ داده است:

• پاندمی ششم (۱۸۹۹–۱۹۲۳ میلادی): از شبه قاره هند آغاز شد و به خاورمیانه، اروپای شرقی و شمال آفریقا گسترش یافت. تنها در هند بیش از ۸۰۰,۰۰۰ نفر جان باختند.

• پاندمی هفتم (۱۹۶۱ میلادی تا به امروز): این همه گیری از اندونزی (با سویه التور) آغاز شد و به تدریج اکثر قاره ها را فراگرفت و همچنان به عنوان طولانی ترین پاندمی تاریخ ادامه دارد.

• طغیان های عمده قرن ۲۱:

  • هائیتی (۲۰۱۰): پس از زمین لرزه، بیش از ۸۲۰,۰۰۰ مورد ابتلا و نزدیک به ۱۰,۰۰۰ مرگ رخ داد.

  • یمن (۲۰۱۶–۲۰۲۱): بزرگترین طغیان مدرن وبا با بیش از ۲/۵ میلیون مورد مشکوک و نزدیک به ۴,۰۰۰ مرگ.

• آمار کنونی سازمان جهانی بهداشت (WHO): سالانه بین ۱/۳ تا ۴/۰ میلیون مورد ابتلا و ۲۱,۰۰۰ تا ۱۴۳,۰۰۰ مرگ ناشی از وبا در سراسر جهان (به ویژه در مناطق فاقد دسترسی به آب آشامیدنی سالم) ثبت می شود.

2 وضعیت همه گیری وبا در ایران (سده ۲۰ و ۲۱)

ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی و همجواری با کشورهای بحرانزده، بارها درگیر همه گیری های وبا شده است:

• اوایل سده ۲۰ (دوران قاجار و پهلوی اول): همه گیری های سال‌های ۱۹۰۴، ۱۹۱۷ (همزمان با جنگ جهانی اول در خراسان و مازندران) و ۱۹۲۳ تلفات سنگینی بر جای گذاشت.

• همه گیری ۱۳۴۴ (۱۹۶۵ میلادی): ورود بیوتیپ التور به ایران باعث ابتلای گسترده شد که با ایجاد شبکه بهداشت و قرنطینه تا حد زیادی کنترل گردید.

• همه گیری ۱۳۷۷ (۱۹۹۸ میلادی): بیش از ۱۱,۰۰۰ مورد ابتلا در کشور شناسایی و درمان شد.

• همه گیری ۱۳۸۴ (۲۰۰۵ میلادی): طبق مستندات علمی رسمی، ۱,۱۳۳ مورد قطعی ابتلا به وبا در ۲۶ دانشگاه علوم پزشکی کشور ثبت شد که با مداخله سریع شبکه بهداشت، میزان کشندگی به ۱.۰۶٪ (۱۲ مورد فوت) کاهش یافت.

ب همه گیری کرونا، ضدعفونی کننده ها و داروها

پاندمی کووید-۱۹ ناشی از ویروس SARS-CoV-2 بزرگترین بحران بهداشت عمومی در قرن ۲۱ بوده که ساختار درمان، پیشگیری و امید به زندگی را در سراسر جهان دگرگون ساخت.

توسعه واکسن های داخلی و خارجی گامی کلیدی در کنترل کرونا.

1 انواع ضدعفونی کننده ها

برای کنترل و قطع زنجیره انتقال ویروس از شوینده ها و ضدعفونیکننده های زیر استفاده شد:

• پایه الکلی (Alcohol-based): اتانول (۷۰٪) و ایزوپروپیل الکل؛ با تخریب غشای لیپیدی ویروس، آن را غیرفعال میکنند (مناسب دست و سطوح حساس).

• پایه کلر (Chlorine-based): هیپوکلریت سدیم (آب ژاول/سفیدکننده)؛ اکسیدکننده قوی برای ضدعفونی سطوح غیرمتحرک و محیط های بیمارستانی.

• پایه پراکسید و ترکیبات آمونیوم چهارتایی: مورد استفاده در ضدعفونی تجهیزات پزشکی و سطوح صنعتی.

• روش های فیزیکی: پرتو فرابنفش (UV-C) و گاز اوزون برای ضدعفونی هوا و محیط های بسته.

2 داروها و واکسن های تولیدشده (ایران و جهان)

راهنمای ارائه چندرسانه ای برای کلاس

برای ارائه این گزارش در فضای مجازی و کلاس درس، ساختارهای پیشنهادی زیر آماده شده است:

1 طرح اینفوگرافیک (Infographic Structure)

• بخش ۱ (مقایسه): نمودار میله ای مقایسه نرخ مرگومیر وبا در سده ۲۰ با شیوع کرونا در قرن ۲۱.

• بخش ۲ (مکانیسم): تصویر اینفوگرافیک از نحوه عملکرد الکل ۷۰٪ در تخریب پوسته ویروس کرونا و باکتری وبا.

• بخش ۳ (دستاوردهای ایران): معرفی خط زمانی واکسن های ایرانی کرونا (برکت، پاستوکووک و...).

2 اسلایدهای ارائه آنلاین (Online Presentation Slides Outline)

1. اسلاید اول: عنوان (نقش پیشگیری و درمان در افزایش امید به زندگی: مطالعه موردی وبا و کرونا).

2. اسلاید دوم: تاریخچه وبا؛ از همهگیری های سده ۲۰ تا کنترل امروزی.

3. اسلاید سوم: آمار جانباختگان وبا در ایران و جهان + عوامل بهبودی شاخص های بهداشتی.

4. اسلاید چهارم: ورود کرونا و تحول در ضدعفونیکننده ها و پروتکل های بهداشتی.

5. اسلاید پنجم: جدول مقایسه ای واکسن ها و داروهای تولیدشده در ایران و جهان.

6. اسلاید ششم: نتیجه گیری و پاسخ به پرسش های هم کلاسی ها.

3 سناریوی ویدئو کلیپ کوتاه (Video Clip Storyboard)

• ثانیه ۰ تا ۱۵: تصاویر آرشیوی از طغیان های تاریخی بیماری ها و چرایی اهمیت آب آشامیدنی و بهداشت.

• ثانیه ۱۵ تا ۴۰: موشن گرافیک کوتاه درباره تفاوت باکتری وبا و ویروس کرونا و نحوه عملکرد ضدعفونی کننده ها.

• ثانیه ۴۰ تا ۶۰: ارائه آمار کلیدی دستاوردهای پزشکی و واکسیناسیون در ایران و جمع بندی تأثیر آن بر امید به زندگی.