نیكی كدی، پژوهشگر آمریکایی، باتوجه به دو انقلابی كه طی یك قرن، یعنی قرن بیستم، در ایران واقع شده، مقاله ای درباره ایران با این عنوان نوشته است: » چرا ایران کشوری انقلابی است؟« درباره این پرسش گفت و گو كنید.
پاسخ به این پرسش به ظرفیتهای فرهنگی، سیاسی و بهویژه پویایی «فقه شیعه» در جامعه ایران برمیگردد. فقه شیعه همواره به دنبال تشکیل یک «جامعه مطلوب» است که دو ویژگی اساسی داشته باشد: اول اینکه روابط و ساختارهای آن با مشارکت مردم عادلانه باشد و دوم اینکه حاکمان و کارگزاران آن نیز عالم به عدالت و عملکننده به آن باشند.
از آنجا که در دوران پادشاهی، وضعیت موجود با این آرمانها فاصله زیادی داشت، جامعه ایران برای تغییر این ساختارها دست به مبارزه زد. در آغاز قرن بیستم، این تلاشها با تکیه بر مبانی فقهی اندیشمندانی چون میرزای نائینی به «انقلاب مشروطه» منجر شد تا دستکم قدرت حاکمان محدود شده و قوانین عادلانهتری از طریق مجلس وضع شود. در پایان همان قرن نیز، با رهبری امام خمینی و حضور فعال مردم، مبارزات برای تحقق کامل هر دو ویژگیِ جامعه مطلوب (ساختار عادلانه و حاکم عادل) به اوج خود رسید که نتیجه آن پیروزی «انقلاب اسلامی» بود.
در واقع، زنده بودن آرمانخواهی، نپذیرفتن ظلم و استفاده از ظرفیتهای فقهی برای رسیدن به وضعیت مطلوب، دلیل اصلی روحیه انقلابی و شکلگیری این دو انقلاب بزرگ در ایرانِ قرن بیستم است.