جواب آیا می دانید صفحه 107 درس 3 شیمی دهم (آب، آهنگ زندگی)

عنوان: ابوبکر محمد بن زکریای رازی؛ دانشمند بزرگ ایرانی

ابوبکر محمد بن زکریای رازی (۲۴۳ تا ۳۰۹ هجری شمسی / ۸۶۵ تا ۹۲۵ میلادی) از بزرگ‌ترین دانشمندان ایرانی در دوران تمدن اسلامی است. او در شهر ری متولد شد و در طول زندگی خود در زمینه‌های گوناگون علمی مانند شیمی، پزشکی، فلسفه، ریاضیات و ستاره‌شناسی فعالیت داشت. رازی به دلیل پژوهش‌های گسترده، آزمایش‌های علمی و آثار فراوان، از مهم‌ترین پزشکان و شیمی‌دانان تاریخ به شمار می‌آید.

رازی در آغاز زندگی به موسیقی و فلسفه علاقه داشت، اما بعدها به مطالعهٔ پزشکی و شیمی روی آورد. او پس از فراگیری علوم مختلف، به بغداد رفت و در آنجا به عنوان پزشک و سپس رئیس بیمارستان بغداد فعالیت کرد. گفته می‌شود هنگامی که قرار بود محل ساخت یک بیمارستان جدید انتخاب شود، رازی تکه‌های گوشت را در نقاط مختلف شهر آویزان کرد و جایی را که گوشت دیرتر فاسد شد برای ساخت بیمارستان برگزید؛ زیرا آن منطقه از نظر بهداشتی مناسب‌تر بود.

رازی از پیشگامان روش تجربی در علم شیمی بود و بسیاری از مواد شیمیایی را با آزمایش‌های عملی بررسی کرد. او ابزارهای آزمایشگاهی مانند بالن، قرع و انبیق و روش‌های تقطیر را به کار می‌برد. یکی از دستاوردهای مهم او در شیمی، تهیهٔ الکل (اتانول) و همچنین بررسی و توصیف اسیدها و مواد معدنی بود. او مواد را به سه دستهٔ اصلی تقسیم می‌کرد: مواد معدنی، مواد گیاهی و مواد حیوانی.

در علم پزشکی نیز خدمات بسیار مهمی انجام داد. رازی از نخستین پزشکانی بود که بیماری آبله و سرخک را از یکدیگر تشخیص داد و دربارهٔ آن‌ها کتابی نوشت. او همچنین بر اهمیت مشاهدهٔ دقیق بیمار، ثبت علائم بیماری و تجربهٔ عملی در درمان تأکید داشت.

رازی آثار علمی فراوانی تألیف کرد. گفته می‌شود بیش از ۲۰۰ کتاب و رساله در موضوعات مختلف از او باقی مانده است. از مهم‌ترین کتاب‌های او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• «الحاوی فی الطب» (دانشنامهٔ بزرگ پزشکی)
• «المنصوری فی الطب»
• «الجدری و الحصبه» (دربارهٔ آبله و سرخک)
• «سرّ الاسرار» در شیمی

آثار رازی قرن‌ها در دانشگاه‌های اروپا و جهان اسلام تدریس می‌شد و تأثیر زیادی بر پیشرفت پزشکی و شیمی گذاشت. او دانشمندی دقیق، آزمایش‌گر و اندیشمند بود و همواره بر استفاده از عقل و تجربه در علم تأکید می‌کرد.

سرانجام ابوبکر محمد بن زکریای رازی در سال ۳۰۹ هجری شمسی در زادگاه خود، شهر ری، درگذشت. نام او امروز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان تاریخ ایران و جهان درخشان باقی مانده است و بسیاری از دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و بیمارستان‌ها به افتخار او نام‌گذاری شده‌اند.