شاه کلید نکات
شاه کلید سوال
هنگامی كه حبوبات و میوه های خشك را برای مدتی درون آب قرار می دهیم، متورم می شوند در حالی كه خیار در آب شور چروكیده می گردد (شكل 25). آیا تاكنون اندیشیده اید كه در این پدیده ها چه رخ می دهد؟
بله، این پدیده یکی از جذابترین کاربردهای مفهوم اسمز (Osmosis) در زندگی روزمره است که در کتاب شیمی دهم نیز به آن پرداخته شده است.
آنچه در این پدیدهها رخ میدهد، ناشی از حرکت جهتدار مولکولهای آب از طریق یک غشای نیمهتراوا است. غشای نیمهتراوا تنها به مولکولهای کوچک آب اجازه عبور میدهد، اما مانع عبور ذرات بزرگتر (مانند قندها یا نمکها) میشود.
در اینجا تحلیل هر یک از موارد تصویر آورده شده است:
۱ متورم شدن حبوبات و میوههای خشک (خیساندن در آب خالص)
2 چروکیده شدن خیار در آب شور (ترشی انداختن)
به زبان علمی:
در اسمز، آب همواره در جهت رقیق کردن محیط غلیظتر حرکت میکند.
وقتی بافت را در آب خالص میگذارید، آب «وارد» میشود تا غلظت درون را کم کند.
وقتی بافت را در محلول شور میگذارید، آب «خارج» میشود تا غلظتِ محیطِ بیرونی را کم کند.
دیوارۀ یاخته ها در گیاهان روزنه هایی بسیار ریز دارد كه ذره های سازندۀ مواد می توانند از آن گذر كنند. به گونه ای كه این روزنه ها فقط اجازۀ گذر به برخی از ذره ها و مولكول های كوچك مانند آب و یون ها را می دهند و از گذر مولكول های درشت تر جلوگیری می كنند. این دیواره ها غشای نیمه تراوا نامیده می شوند (شکل 26).
1736019749.png)
