شاه کلید نکات
شاه کلید سوال
بزرگی و شدت زمین لرزۀ بم را در شهرهای بم و تهران با هم مقایسه کنید.
برای مقایسه این دو مورد، باید تفاوت اساسی تعریف «بزرگی» و «شدت» را در نظر بگیریم:
بزرگی (بزرگا): بزرگی زلزله نشاندهنده کل انرژی آزاد شده از کانون زمینلرزه است و یک کمیت ثابت و دستگاهی است. بنابراین، بزرگی زمینلرزه بم در هر کجای دنیا (چه در خود شهر بم و چه در تهران) یک عدد کاملاً یکسان و ثابت است.
شدت: شدت زمینلرزه نشاندهنده میزان احساس زلزله توسط انسانها و میزان خرابی و ویرانی در یک محل خاص است. از آنجا که شدت با دور شدن از مرکز سطحی زلزله کاهش مییابد، شدت زمینلرزه بم در شهر بم بسیار بالا و ویرانگر بود (چون مرکز زلزله بود)، اما در شهر تهران به دلیل فاصله بسیار زیاد، شدت آن تقریباً صفر بود (احساس نشد و خسارتی نداشت).
چه ایرادی به مقیاس شدت زمین لرزه وارد است؟
ایراد اصلی مقیاسهای شدت این است که معیار دقیقی برای نشان دادن قدرت واقعی و انرژی زمینلرزه نیستند. دلایل این ضعف عبارتند از:
کیفی و ذهنی بودن: شدت بر اساس مشاهدات انسانی، احساس افراد و بررسی میزان خرابی سازهها تعیین میشود، نه اندازهگیری دقیق توسط دستگاه.
وابستگی به شرایط محلی: میزان خرابی (شدت) به شدت وابسته به نوع خاک منطقه، کیفیت ساختمانها و مصالح به کار رفته است. برای مثال، یک زلزله قدرتمند در یک بیابان خالی از سکنه ممکن است شدت پایینی ثبت کند (چون خرابی خاصی ایجاد نکرده است)، در حالی که زلزلهای ضعیفتر در شهری با بافت فرسوده، شدت و خرابی بالایی نشان دهد.
تغییرپذیری: برای یک زمینلرزه واحد، از نقطهای به نقطه دیگر عدد شدت متفاوت است و نمیتواند قدرت کلی زلزله را به صورت یکتا بیان کند.
به همین دلیل است که دانشمندان برای مقایسه علمی و دقیق زمینلرزهها، از مقیاسهای بزرگی (مانند ریشتر و امواج گشتاوری) استفاده میکنند که مستقیماً انرژی آزاد شده را میسنجند.
1736019749.png)
