شاه کلید نکات
شاه کلید سوال
چه عواملی بر مقدار رواناب مؤثرند؟
وقتی باران میباره، اینکه چه مقدار از آن روی سطح زمین جاری بشه (رواناب) یا توی زمین نفوذ کنه، به چند عامل کلیدی بستگی داره:
شیب زمین: هرچه شیب بیشتر باشه، آب سریعتر به سمت پایین حرکت میکنه و فرصت کمتری برای نفوذ در خاک داره؛ در نتیجه رواناب بیشتر میشه.
پوشش گیاهی: گیاهان مثل یک سد سرعت آب رو کم میکنند و ریشههایشان به نفوذ آب در خاک کمک میکنه. پس پوشش گیاهی بیشتر برابر است با رواناب کمتر.
جنس خاک و نفوذپذیری: خاکهای رسی آب رو از خودشون عبور نمیدهند و باعث ایجاد رواناب میشن، اما زمینهای ماسهای و متخلخل آب رو به راحتی میبلعند.
شدت و مدت بارندگی: بارشهای رگباری و شدید، چون فرصت کافی برای نفوذ به زمین نمیدهند، رواناب زیادی تولید میکنند.
مقدار رسوب گذاری و فرسایش را در نقاط A و A’ مقایسه کنید.
برای درک این قسمت، باید خودت رو جای جریان آب بگذاری! وقتی آب در مسیر رودخانه به یک پیچ میرسه، نیروی گریز از مرکز باعث میشه جریان آب به دیوارهی بیرونی پیچ کوبیده بشه.
نقطه A’ (قوس خارجی پیچ): در این قسمت، سرعت جریان آب بسیار بالاست. آب با انرژی جنبشی بالا به دیواره برخورد میکنه، پس در این نقطه فرسایش شدیدی داریم و عمق رودخانه زیاد میشه.
نقطه A (قوس داخلی پیچ): در مقابل، در قسمت داخلی پیچ سرعت آب افت میکنه. وقتی سرعت آب کم میشه، انرژی خودش رو از دست میده و دیگه توان حمل مواد معلق رو نداره. در نتیجه، این مواد رو رها میکنه و در نقطه A رسوبگذاری اتفاق میافته (بستر رودخانه بالا میاد و کمعمق میشه).
هریک از نیم رخ های الف و ب و پ مربوط به کدام مقطع رود می باشد؟
حالا که استراتژی رفتار آب در پیچ رودخانه رو یاد گرفتی، این بخش برات مثل یک پازل ساده میشه. کافیه به جایگاه نقاط دقت کنی:
مقطع C – C’ : اینجا رودخانه در یک مسیر تقریباً مستقیم حرکت میکنه. در مسیر مستقیم، بیشترین سرعت جریان آب در وسط رودخانه است، پس وسط رود باید از کنارهها عمیقتر و شکل آن متقارن باشه. این تحلیل دقیقاً با تصویر (الف) همخوانی داره.
مقطع B – B’ : به شکل نگاه کن؛ نقطه B در سمت چپ قرار داره و در قوس خارجی (محل کوبیده شدن آب، فرسایش و عمیق شدن) است. نقطه B’ در سمت راست و در قوس داخلی (محل آرامش آب، رسوبگذاری و کمعمق شدن) قرار داره. پس سمت چپِ این مقطع باید عمیق و سمت راستش شیبدار و کمعمق باشه. این ویژگی کاملاً در نیمرخ (ب) دیده میشه.
مقطع A – A’ : اینجا شرایط برعکس حالت قبله. نقطه A در سمت چپ قرار داره اما روی قوس داخلی (کمعمق و محل رسوب) است. نقطه A’ در سمت راست و روی قوس خارجی (عمیق و محل فرسایش) قرار داره. پس نیمرخی رو میخواهیم که سمت چپ آن کمعمق و سمت راست آن عمیق باشه که این دقیقاً همون تصویر (پ) است.
1736019749.png)
