«مسئله» زیر را بررسی و در کلاس گفتگو کنید:
گاهی برخی از افراد، در تغییر ظاهر خود و سبک زندگی خویش، حتی از غربیان نیز، غربیتر عمل میکنند، ولی فقط در تبعیت از سبک زندگی این شیوه را بر میگزینند اما در پذیرش و ترویج دستاوردها و ارزشهای مثبت فرهنگ غرب در جامعه کوتاهی میکنند.
آنان وسیلهی نقلیهی صد سال پیش خود را که درشکه بود، با ماشین آخرین مدل غربی عوض کردهاند، و از سونا، جکوزی، تلفن همراه، اینترنت و آخرین نمونهها استفاده میکنند، اما از نظم و انضباط و انتقادپذیری تبعیت نمیکنند، در کار و زندگی یکدیگر دخالت میکنند، عقاید دیگران را تحمل نمیکنند و سختکوشی و مسئولیتپذیری اجتماعی کمتری دارند.
تفکر علمی و منطقی را در زندگی فردی و اجتماعی خود حاکم نمیکنند، علّت این تناقض در رفتارها چیست؟
علت این تناقض در رفتارها را میتوان بر اساس مفاهیم لایههای فرهنگی و پدیده «تأخر فرهنگی» به شکل زیر تحلیل کرد:
تفاوت در سرعت تغییر لایههای فرهنگ: امکاناتی نظیر ماشین، تلفن همراه و اینترنت، بخشهای مادی و «فرهنگ محسوس» را تشکیل میدهند که تغییر در آنها بسیار سریع اتفاق میافتد و به راحتی از جوامع دیگر قابل دریافت است. در مقابل، مفاهیمی مانند نظم، سختکوشی، انتقادپذیری و تفکر علمی مربوط به «فرهنگ غیرمحسوس» (عقاید، ارزشها و هنجارها) هستند که ریشهدارتر و عمیقتر بوده و کسب یا تغییر آنها بسیار کند است و سالها طول میکشد.
بروز پدیده تأخر فرهنگی: از آنجا که فرهنگ غیرمحسوس نمیتواند با سرعت فرهنگ محسوس و ابزارهای مادی تغییر کند، فاصلهای میان این دو بخش از زندگی افراد ایجاد میشود که به آن «تأخر فرهنگی» یا پسافتادگی فرهنگی میگویند. در این حالت، افراد ابزارها و تکنولوژیهای جدید را به سرعت وارد زندگی خود کردهاند، اما هنوز ارزشها و هنجارهای متناسب با آن را در رفتار خود نهادینه نکردهاند.
فقدان پذیرش و تعامل آگاهانه: این نوع رفتار نشان میدهد که افراد در مواجهه با دگرگونیهای فرهنگی، برخورد فعال و هوشمندانهای نداشتهاند. آنها به جای سنجش دستاوردها با معیارهایی نظیر «عقلانیت» و «علممحوری» و پالایش ارزشهای مثبت فرهنگ بیگانه، صرفاً درگیر تقلید سطحی در ظواهر و ابزارها شدهاند.