دانلود اپلیکیشن
قد و وزن و نمرهٔ درس های ریاضی و ادبیات فارسی دانش آموزان کلاس را مشابه آنچه در فعالیت دیدید، در یک جدول یادداشت کنید.
برای هر کدام از دسته های سه تایی متغیرهای زیر، نمودار حبابی رسم کنید:
الف قد، وزن، نمره ریاضی
ب قد، وزن، نمره ادبیات فارسی
پ قد، نمره ریاضی، نمره ادبیات فارسی
سپس در هر نمودار، جای متغیرها را چنان عوض کنید؛ که دایره ها هر بار، نشان دهندهٔ یکی از متغیرها باشند.
برای انجام این فعالیت کلاسی به بهترین شکل، می‌توانید از این توضیحات تکمیلی و راهنمایی‌های گام‌به‌گام استفاده کنید:
گام اول: جمع‌آوری و سازماندهی داده‌ها (مقدمات کار)
حفظ حریم خصوصی: از آنجا که داده‌هایی مانند قد و وزن حساس هستند، به دانش‌آموزان بگویید که نیازی به ثبت نام واقعی افراد نیست. می‌توانند از کدهایی مثل «دانش‌آموز ۱»، «دانش‌آموز ۲» و غیره استفاده کنند تا همه در آرامش داده‌های خود را به اشتراک بگذارند.
ساخت جدول مرجع: تأکید کنید که بدون یک جدول مرتب، رسم نمودار غیرممکن است. جدول باید دارای ۵ ستون باشد: (ردیف/کد دانش‌آموز | قد (سانتی‌متر) | وزن (کیلوگرم) | نمره ریاضی | نمره ادبیات).
گام دوم: رسم نمودارهای اولیه (الف، ب، پ)
انتخاب مقیاس مناسب برای محورها: به دانش‌آموزان یادآوری کنید که محورهای x و y حتماً نباید از صفر شروع شوند. مثلاً برای قد دانش‌آموزان دبیرستانی، محور می‌تواند از ۱۴۰ یا ۱۵۰ سانتی‌متر شروع شود تا نقاط در یک گوشه نمودار فشرده نشوند و پخش‌شدگی بهتری داشته باشند.
نحوه محاسبه اندازه حباب (متغیر سوم): یادآوری کنید که مساحت حباب باید نشان‌دهنده متغیر سوم باشد. اگر دستی نمودار می‌کشند، باید دقت کنند که حبابی با نمره ۲۰، مساحتش دو برابر حبابی با نمره ۱۰ باشد (نه اینکه شعاعش دو برابر باشد). البته بهترین راه، استفاده از نرم‌افزارهایی مثل Excel است که به صورت خودکار این تناسب را (بر اساس مساحت) رعایت می‌کنند.
گام سوم: جابه‌جایی متغیرها (هدف اصلی فعالیت)
هدف از این بخش، درک «تأثیر بصری متغیرها بر مخاطب» است. وقتی جای متغیرها عوض می‌شود، داستانِ نمودار تغییر می‌کند.
به دانش‌آموزان بگویید هنگام جابه‌جایی به این سوالات فکر کنند:
1 وقتی نمره ریاضی اندازه حباب است: آیا افراد قدبلندتر حباب‌های بزرگتری (نمرات بهتری) دارند؟ (احتمالاً ارتباطی وجود ندارد و حباب‌های بزرگ و کوچک پراکنده‌اند).
2 وقتی وزن اندازه حباب است: محورهای افقی و عمودی قد و نمره هستند. در اینجا تمرکز روی این است که افراد سنگین‌وزن‌تر چه نمراتی گرفته‌اند.
راهنمایی برای کلاس: از آن‌ها بخواهید از بین ۳ حالت مختلفی که برای نمودار «الف» می‌کشند، بحث کنند که کدام حالت اطلاعات را گویاتر نشان می‌دهد؟ معمولاً متغیری که تفاوت مقادیر در آن برای ما مهم‌تر است (مثل نمره)، بهتر است به عنوان اندازه حباب انتخاب شود تا سریع‌تر به چشم بیاید.
موضوعات پیشنهادی برای بحث و نتیجه‌گیری در کلاس:
پس از رسم نمودارها، این سوالات را در کلاس مطرح کنید تا یادگیری عمیق‌تر شود:
همبستگی (Correlation): آیا بین قد و وزن در نمودارها رابطه مستقیمی می‌بینید؟ (معمولاً بله، با افزایش قد، وزن هم بالا می‌رود و نقاط یک شیب صعودی می‌سازند). آیا بین قد و نمره ریاضی هم چنین رابطه‌ای هست؟ (معمولاً خیر، نقاط کاملاً نامنظم پخش شده‌اند).
مزیت نمودار حبابی: از بچه‌ها بپرسید: «اگر قرار بود هر ۴ متغیر (قد، وزن، ریاضی، ادبیات) را همزمان روی یک نمودار نشان دهیم، چه ایده‌ای دارید؟» (یک راهکار می‌تواند استفاده از رنگ برای متغیر چهارم باشد؛ مثلاً حباب‌های آبی برای نمرات بالای ادبیات و قرمز برای نمرات پایین).
پیشنهاد ابزار: اگر امکان دسترسی به سایت کارگاه رایانه وجود دارد، آموزش رسم نمودار حبابی در نرم‌افزار Excel (از مسیر Insert > Scatter or Bubble Chart) جذابیت و دقت این فعالیت را برای دانش‌آموزان چند برابر می‌کند.
1736019749.png)
