متن های زیر را بخوانید و به سؤال ها پاسخ دهید:
1 امیر و محسن برای دیدن مسابقه فوتبال به ورزشگاه رفتند. محسن به امیر گفت: «من مطمئن هستم که تیم مورد علاقهٔ من امروز هم می بازد.» امیر پرسید: «چگونه با این اطمینان حرف می زنی؟» محسن دلیل آورد که: «چون هر بار که به ورزشگاه رفته ام، تیم مورد علاقه ام باخته است.»
آیا دلیلی که محسن آورده است، درست است؟ چرا؟
خیر، دلیل محسن نادرست است.
محسن صرفاً بر اساس «مشاهده» و چند اتفاق گذشته (تجربه شخصی) نتیجهگیری کرده است. اینکه او قبلاً به ورزشگاه رفته و تیمش باخته، دلیل منطقی و علمی نمیشود که امروز هم تیمش ببازد. باخت تیم به بازی بازیکنان ربط دارد، نه حضور محسن. در ریاضیات یاد میگیریم که وقوع یک اتفاق در گذشته، تضمینکننده تکرار آن در آینده نیست.
2 عباس یک بیسکویت مستطیل شکل با ابعاد 4 و 8 سانتی متر دارد. بیسکویت باقر از همان نوع، به همان ضخامت و مربع شکل به ضلع 6 سانتی متر است. با استفاده از دانش ریاضی خود نشان دهید که مقدار بیسکویت کدام یک بیشتر است.
بیسکویت عباس (مستطیل):
عرض × طول = مساحت
سانتی متر مربع 32 = 8 × 4
بیسکویت باقر (مربع):
ضلع × ضلع = مساحت
سانتی متر مربع 36 = 6 × 6
نتیجه:
چون 36 > 32 است، پس مقدار بیسکویت باقر بیشتر است.
3 دلیلی را که محسن در فعالیت 1 برای ادعای خود آورده است، با دلیلی که شما در فعالیت 2 آوردید مقایسه کنید. به نظر شما کدام قابل اطمینان تر است؟
دلیلی که در فعالیت ۲ (محاسبه بیسکویت) آوردیم، کاملاً قابل اطمینانتر است.
تفاوت:
در فعالیت ۱ (محسن)، استدلال بر پایه «حدس و گمان» و حواس پنجگانه بود که ممکن است خطا داشته باشد.
در فعالیت ۲ (بیسکویت)، استدلال بر پایه «محاسبات ریاضی» و اصول ثابتشده (فرمول مساحت) بود که همیشه نتیجهای دقیق و درست میدهد.
نکته کلیدی درس
در هندسه، ما به دنبال دلیلی هستیم که همیشه درست باشد (مثل محاسبات ریاضی)، نه دلیلی که فقط گاهی اوقات اتفاق میافتد (مثل حدس محسن).